1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer

Иллат

«Мен ичмайман» дейсизми?…

«Мен ичмайман» дейсизми?…

Бугун ёшлар орасига кириб ҳеч ким ичкиликдан фойда топмагани, ичкилик уруш-жанжа…

Read More...

“Арзонига учган”лар айбдорми?…

“Арзонига учган”лар айбдорми?…

 “Арзонига учган”лар айбдорми?

Бугун “Хитой маҳсулоти” деган сўз ҳеч биримизга янгилик эмас. Ва уни негадир икк…

Read More...

Mаданий ҳордиқдаги маданиятсизлик…

Mаданий ҳордиқдаги маданиятсизлик…

Айни чоғларда пойтахтимизнинг номдор санъат саройларида ёзги концерт мавсуми қиз…

Read More...

«Белдан пастки кулги» санъатми?…

«Белдан пастки кулги» санъатми?…

«Кулги умрни узайтиради», «кулгининг соғликка фойдаси катта», «яхши кайфият била…

Read More...

Prev
Next
  • 1
  • 2
  • 3

Муносабатлар

"Саёҳларга" текин маслаҳатлар…

"Саёҳларга" текин маслаҳатлар…

Хорижликлар саёҳат қилишни жуда яхши кўришади. Биз бор будимизни йиғиб тўй қилса…

Read More...

«Сен буюк ялқов бўлиб етишасан!…

«Сен буюк ялқов бўлиб етишасан!…

 Мен хориждагиларнинг яшаш тарзига, улардаги қулайликларга роса ҳавас қиламан. Х…

Read More...

«ЎРМОН ҲАЁТИ»…

«ЎРМОН ҲАЁТИ»…

Бу ҳаммага маълум оддий гап: ўрмонда қайси ҳайвон кучли бўлса, иложининг борича…

Read More...

«Эр - подшоҳ, хотин - вазир…

«Эр - подшоҳ, хотин - вазир…

      Бу кеча ёки олдинги кун айтилган гап эмас. Демак, унга амал қилинса,…

Read More...

Prev
Next
  • 1
  • 2
  • 3

Сўнгги фикр

Оила, никоҳ, талоқ (фатволар)

Тушга ўхшаган “муҳаббат” Севиб, севилмоқ...

“Муҳаббат” ҳақидаги гап-сўзлар ҳамма тарафимизни ўраб олган: романлар, қўшиқлар, рекламалар ҳамда реал ҳаётимизда. Ҳаммасидан ёмони Бред Питни ўзича яхши кўриб қолган қизалоқ ва ўз эрини жонидан ортиқ севадиган муслима қиз ҳам: “Мана шу ҳақиқий севги”, деб айтиши мумкин. давоми...

Виртуал дунё ҳақиқий дунёнинг кушандаси

Интернет – ҳам яхши, ҳам ёмон нарсадир: кимдир ўз ҳожатини чиқаради, кимдир эса ундан вақтиҳушлик учун фойдаланади. Сиз ҳақиқий ҳаётдан воз кечиб, аслида йўқ бўлган воқеъликка уни алмаштирмоқчи бўласиз. Ўйлаб кўрингчи: сиз буларнинг эвазига нимага эришасиз?  давоми...

Қизларимиз туфайли жаннатга кирсак...

Ҳалигача айримлар ўғил фарзандларни қизлардан аъло ҳисоблайди. Ўғилнинг туғилиши, қизнинг дунёга келишига қараганда, кўпроқ хурсандчилик олиб келади. Унинг тарбияси учун кўп вақт кетади ва яхшигина қувват ҳамда таъминот зарур бўлади. Ундан катта умид қилишади. Унинг борлигининг ўзи ҳам катта аҳамият касб этади. Бу узоқ вақтлардан бери қон-қонимизга сингиб келаётган одатдир.

Подробнее...

Ҳомиладорлар учун дуолар

Шубҳа йўқки, ҳомила ва туғишлик бу Аллоҳга суюкли бўлган шаръий мақсадлардан бирини амалга ошириш ҳисобланади. Бу эса Аллоҳнинг ягона эканига гувоҳлик берувчи мусулмонларнинг сонининг ортиши, Пайғамбар соллаллоҳу алайҳи ва салламга эргашувчиларнинг кўпайишидир. Шу сабадан ҳам агар ҳомила аёл учун қийин кечса ва у бундан сабр билан ўтса, фойданинг катта қисми бу каби қийинчиликларга бардош берган онага тегади.

Абу Умома розияллоҳу анҳу ривоят қилади, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи ва саллам дедилар: «Ҳомиладор, туғадиган, эмизувчи, болаларига меҳрибон аёллар агар эрларига ёмон (муносабатда) бўлмасалар ва намозни адо қилсалар, албатта Жаннатга кирадилар» (Ҳоким, Табароний, Аҳмад).

Қуйида бўлажак оналар учун Қуръони каримда келган баъзи дуоларни келтирамиз:

Яхши зурриёт учун

رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنْكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاء

/Rabbi Hab Lī Min Ladunka Dhurrīyatan Ţayyibatan 'Innaka Samī`u Ad-Du`ā'i/
«Эй Роббим, менга Ўз ҳузурингдан яхши зурриёт бергин. Албатта, сен дуони эшитувчисан» (оли Имрон сураси, 38-оят).

Аллоҳ таоло бачадондагиларни билади

اللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَحْمِلُ كُلُّ أُنْثَىٰ وَمَا تَغِيضُ الْأَرْحَامُ وَمَا تَزْدَادُ ۖ وَكُلُّ شَيْءٍ عِنْدَهُ بِمِقْدَارٍ

/Al-Lahu Ya`lamu Mā Taĥmilu Kullu 'Unthá Wa Mā Taghīđu Al-'Arĥāmu Wa Mā Tazdādu Wa Kullu Shay'in `Indahu Bimiqdārin/
 «Аллоҳ ҳар бир урғочининг ҳомиласини ҳамда бачадонлар нуқсон ёки зиёда қиладиган нарсаларни биладир. Ҳар бир нарса Унинг ҳузурида ўлчовлидир» (Раъд сураси, 8-оят).

Ворис сўраш

وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنْتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ

/Rabbi Lā Tadharnī Fardāan Wa 'Anta Khayru Al-Wārithīna/
«Эй Роббим, мени ёлғиз ташлаб қўйма, Сен, Ўзинг ворисларнинг энг яхшисисан» (Анбиё сураси, 89-оят).

Кўз қувончи

وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا

/Waallatheena yaqooloona rabbana hab lana min azwajina wathurriyyatina qurrata aAAyunin waijAAalna lilmuttaqeena imaman/
«Эй Роббимиз, Ўзинг бизга жуфти ҳалолларимиздан ва зурриётларимиздан кўзимиз қувонадиган нарса ҳадя эт ҳамда бизларни тақводорларга йўлбошчи эт» (Фурқон сураси, 74-оят).

Мусулмон бўлган зурриёт

رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَأَرِنَا مَنَاسِكَنَا وَتُبْ عَلَيْنَا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ

/Rabbanā Wa Aj`alnā Muslimayni Laka Wa Min Dhurrīyatinā 'Ummatan Muslimatan Laka Wa 'Arinā Manāsikanā Wa Tub `Alaynā 'Innaka 'Anta At-Tawwābu Ar-Raĥīmu/
«Роббимиз, икковимизни Ўзингга мусулмон бўлганлардан қил ва зурриётимиздан ҳам Ўзингга мусулмон уммат қил, бизга ибодатларимизни кўрсат, тавбамизни қабул эт. Албатта, Сенинг Ўзинг тавбаларни кўплаб қабул этувчи, раҳмли зотсан» (Бақара сураси, 128-оят).

Солиҳ фарзандларни сўраш

رَبِّ هَبْ لِي مِنَ الصَّالِحِينَ

/Rabbi Hab Lī Mina Aş-Şāliĥīna/
 «Роббим, менга солиҳлардан ато эт» (Саффот сураси, 100-оят).

Баъзи манбалар асосида
Абу Муслим тайёрлади

“...Мени телевизорга айлантириб қўй”

Кунларнинг бирида, бошланғич синфлар ўқитувчисининг бири ўқувчиларидан: "Худо сиз учун нима қилиб беришини хоҳлар эдингиз?", деган мазмунда иншо ёзишни вазифа қилиб топширади. Кечаси, ёзма ишларни текшираётган вақтида бир иншо диққатини тортади ва уни жуда хафа қилиб қўйади. Шу вақт унинг эри кириб қолади ва аёлининг кўзи тўла ёш ҳолатида, йиғлаб ўтирганига кўзи тушади. “Нима бўлди?” – деб сўради у. “Ўқинг”, деб, унга ўша ўқувчи боланинг иншосини узатади.

“Парвардигор, бугун Сендан алоҳида бир нарса ҳақида ўтиниб сўрамоқчиман: мени телевизорга айлантириб қўй. Мен унинг ўрнини эгаллашни истайман. Уйимизда телевизор яшаётгани каби яшашни хоҳлайман. Алоҳида жойга эга бўлиб, оиламизни ўз атрофимда жам бўлишини жуда истайман. Гапираётганимда гапларимни бўлмай ва турли хил саволларни беравермаслигини истайман. Диққат, эътиборда бўлишни истайман. Телевизорга қандай муносабатда бўлишса, менга ҳам худди шундай муносабатда бўлишларини истайман. Дадам ишдан чарчаб келсалар ҳам, унинг ёнида бўлишни хоҳлайман. Онам хафа бўлиб, ёлғиз қолганида мени эътиборсиз қолдириш ўрнига менга кўпроқ эътибор қилса, дейман. Ота-онам ҳамма нарсани ташлаб, ҳеч бўлмаса озгина вақт бўлса ҳам майли, мен билан бирга бўлса... Парвардигорим, мен кўп нарса ҳақида сўраётганим йўқ... Мен фақат ҳар қандай телевизор яшагани каби яшашни истаяпман, халос”.

“Даҳшат” Бечора бола!”- деб ўқитувчининг эри ҳайқириб юборди. -“Ўзи қандай ота-она экан улар, шунчалик ҳам бўладими?!” Ўқитувчи аёл кўз ёшлари билан: “Бу иншони, бизнинг ўғлимиз ёзибди...”

Абу Муслим таржимаси

Йигит, қиз ва албатта фитна

(Ушбу мақолада келтирилган ҳикояни тўлиқ тушуниш учун Қуръони каримнинг Юсуф сураси билан танишиб чиқишингиз тавсия этилади).

وَرَاوَدَتْهُ الَّتِي هُوَ فِي بَيْتِهَا عَن نَّفْسِهِ وَغَلَّقَتِ الأَبْوَابَ وَقَالَتْ هَيْتَ لَكَ قَالَ مَعَاذَ اللّهِ إِنَّهُ رَبِّي أَحْسَنَ مَثْوَايَ إِنَّهُ لاَ يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

warāwadathu allatī huwa fī baytihā ʿan nafsihi waghallaqati l-abwāba waqālat hayta laka qāla maʿādha l-lahi innahu rabbī aḥsana mathwāya innahu lā yuf'liḥu l-ẓālimūna

«У уйида бўлган аёл ундан нафсини хоҳлади. Эшикларни беркитиб: «Бу ёққа кел!» деди. У: «Аллоҳ сақласин! Ахир, у жойимни яхшилаб берган хўжам-ку! Албатта, золимлар нажот топмаслар», деди». Юсуф сураси, 23-оят.

Аллоҳ таоло ушбу оятда бизга аёллар билан бўладиган фитна ҳақида хабар бермоқда. Яъни ёш йигит-қизлар ва улар ўртасида бўлиши мумкин бўлган васваса ҳақида. Юсуф алайҳиссаломнинг қиссаси баён қилинган ушбу сурада, Аллоҳ таоло унинг хўжасининг хотини ҳақида баён қилиб, у аёл қандай қилиб Юсуф алайҳиссаломни йўлдан оздирмоқчи эканлигини васф қилиб берган.
Ушбу оятдаги rāwada сўзи араб тилидаги “секин-секин” маъносида келадиган сўздан олинган. Шундан кўриниб турибдики, хотин Юсуф алайҳиссаломни бирданига ўз қўйнига чақиргани йўқ, аксинча уни секин-секин, шошмасдан ўраб, уни йўлдан оздиришни истагани, бу ишни бардавом қилгани маълум бўлади.
Хотин Юсуф алайҳиссаломни эртаю-кеч, ҳамма вақт ўз нафсига чорлаб келган бўлса, Юсуф алайҳиссаломнинг бу чорловдан, хотиннинг бундай ҳатти-ҳаракатларидан қочиб кетишининг имкони бўлмаган. Бунинг сабаби Қуръони каримда шундай келади:  allatī huwa fī baytihā, яъни “уйида бўлган аёл”. Аниқроқ қилиб айтиладиган бўлса, baytihā яъни уй хотинга оид бўлиб, бу хотин уйнинг барча жойларига кириб-чиқиш имконига эга эди. Шу боис, Юсуф алайҳиссалом ўзи банди бўлган уйда ушбу хотиндан қочишга жой топиши имконсиз эди. Юсуф алайҳиссалом қаерга қочса, хотин ўша ерда пайдо бўлаверар эди.
Хотин аста-секинлик билан, қадам бақадам ўзининг режасини амалга ошири пайида эди.  Юсуф алайҳссалом эса ўша вақтда энди балоғатга етган ёш йигит эди. Бундан аввалги оятда, Аллоҳ таоло унинг вояга етганлиги ҳақида бизга хабар қилган. 
Ушбу воқеанинг яна бир қизиқ жойи шуки, Юсуф алайҳиссаломни Мисрда сотиб олган одам унинг зеҳнли бола эканлигини дарров англаган эди. Шу боис, уни ўз уйига олиб келиши билан хотинига сўзлаган биринчи сўзи «Уни яхшилаб жойлаштир, шояд бизга манфаат берса ёки бола қилиб олсак», бўлди. Унга ётишга тўшак бер, ёки бир бурчакдан жой ажратиб бер эмас, балки уни яхшилаб жойлаштиргин деди. Хўжаси Юсуф алайҳиссаломни ўз уйида узоқ муддат қолишини, хатто ўғил қилиб олиши мумкинлигини ўйлар эди. Юсуф алайҳиссалом унга кўп манфаат беришини билар эди. Аммо, у ўз хотинининг табиати бузуқ эканлигидан ҳам хабардор эди, шунинг учун Юсуф алайҳиссаломга алоҳида хона қилиб беришини тайинлади. Хотинининг Юсуф алайҳиссалом олдига боравериб, уни безор қилишини истамади.  Бу уйга келган вақтида ҳали Юсуф алайҳиссалом балоғатга етмаган эди, шундай бўлса ҳам хўжаси уни ўз хотинидан омонда бўлишини истаган эди.
Вақти келиб, хотини секин-секин бузуқлик қилишни бошлади, Юсуф алайҳиссаломга ҳар-хил сўзлар билан унинг балоғатга етиб, ҳақиқий эркак бўлаётганини эслатиб турар эди.  rāwada сўзи, шунингдек, истак-хохиш маъноларини ҳам билдиради. Бировнинг хоҳиш-истаги ўзиникига мос бўлишига бўлган уринишга ҳам rāwada дейилади. Бундан, хотин ўзи хоҳлаган нарсасини Юсуф алайҳиссалом ҳам хоҳлаб қолишини жуда истагани маълум бўлади.
«Ҳавотир олма, буни ёмон тарафи йўқ, ўзинг-чи ҳеч нарса ҳис қилмаяпсанми?» Хотин шунга ўхшаш гап-сўзларни ўзи интилган нарсасига Юсуф алайҳиссаломнинг ҳам интилиши учун гапирар эди. Юсуф алайҳиссалом эса, ёш, эҳтиросли йигит, ҳамда ҳаммага ўхшаган оддий одам эди. Қуръони каримда хотин ундан нафсини хоҳлагани айтилади, аммо агар Юсуф хўжасига хиёнат қилишдан қўрқмаганида, ўзи ҳам шуни истаб қолиши мумкин эди.
Аёл киши нафсни хоҳлаб Юсуф алайҳиссаломни ўз қўйнига чорлаганида, Юсуфнинг ўз истагидан оғдиришни ирода қилган эди. Унинг истаги эса, ўзини пок сақлаб, бундай бузуқликдан қочиш эди. Бугунги кунда қайси йигитлар ҳақида биз шу таърифни бера оламиз?
Гўзал ва соҳибжамол аёл сизни истаб турса, “бунинг ҳеч ҳавотир жойи йўқ, қўрқма”, деб олдингизга келаверса... Одатда эр киши аёлнинг ортидан боради, аммо аёл кишининг ўзи сизнинг ортингиздан келсачи? Бунинг устига, уйда ҳеч ким бўлмаса, у сизнинг раҳбарингиз ёки хўжайинингиз бўлса, “қўрқма ҳаммаси жойида”, деб турса? У барча эҳтимолларни назарга олиб, бир эмас, кетма-кет бир нечта эшикларни қулфлаб, ҳар бирига бир неча қулфлар осган бўлса. Батамом ҳавфсизлик, ҳеч ким кўриб қолиши мумкин эмас...
Шундан кейин хотин  hayta laka яъни «Бу ёққа кел!» деди. hayta laka сўзи оддий чорлов эмас, ноз билан чорлашни билдиради.  «Қани, тезроқ бўлақол, олдимга кел!».
Аллоҳ таоло хотиннинг ўшандаги қиёфасини таърифлагани йўқ, бу ҳақда ўйлаб ўтириш ҳам керак эмас. Аммо, унинг Юсуф алайҳиссаломга қараб интилгани аниқ.  У ҳам, агар Аллоҳнинг бурҳон-ҳужжатини кўрмаганида, хотинга интилган бўлар эди.
Мана шу жойда Юсуф алайҳиссаломнинг ажойиб сифатининг гувоҳи бўламиз. Ўқишда, ишда, кўча-кўйда бирор-бир чиройли қиз йигитга қараб “Бунча келишган йигитсиз, агар мен билан дўтлашмоқчи бўлсангиз, мана менинг рақамим”, деб айтиб қолса борми, барча йигитларнинг ҳаёлидан нималар ўтмайди дейсиз?! Аммо, Юсуф алайҳиссалом бу ҳолатда Аллоҳ таоло уни кузатиб турганини эслади. У ортига қараб, maʿādha l-lahi, «Аллоҳ сақласин!» деди. Яъни, Аллоҳ таолодан менга бундан паноҳ берадиган жой сўрайман деди. maʿādha деганда макон, жой тушунилади.
Кейин, Юсуф алайҳиссалом: innahu rabbī aḥsana mathwāya  – “Ахир, у жойимни яхшилаб берган хўжам-ку!” деди.  Хўжам деб таржима қилинган сўз ўрнида Қуръони каримда rabb сўзи қўлланилган. Бу сўз Робб маъносида келиши билан бирга уй-жойнинг хўжайини маъносида ҳам келади. Бундан Юсуф алайҳиссалом, ўзига нисбатан қандай қилиб менинг жойимни яхшилаб берган Роббимга ҳиёнат қиламан деган бўлса, агар хотин Аллоҳдан қўрқмаса, балки ўз хўжайинидан қўрқар деган умидда бу гапни айтган эди. Бу Юсуф алайҳиссаломнинг жуда зеҳнли эканлигига далолат қилади. У бир сўз билан икки маънони ифодаловчи гапни айтган эди. Ўзи учун, Аллоҳ менга шундай неъматларни берган бўлса-ю, қандай қилиб мен унга осий бўлайин, деган бўлса, хотиннинг “хўжам” сўзини эшитиб, ўз эри ёдига тушиб шаштидан қайтар деган мақсади бор эди.
Кейин, innahu lā yuf'liḥu l-ẓālimūna - «Албатта, золимлар нажот топмаслар», деди. Юсуф алайҳиссалом бу суҳбатни чўзиб ўтиришни хоҳламади. Бу жуда ҳам ибратли иш. У хотинга қараб, “Қўйсангизчи, ўзингизни босинг! Бу ҳақда ўйламанг, мен кечиринг. Мен бу ишни қила олмайман” деб ўтирмади. Бу сўзларнинг фойда бермаслигини билар эди. Балки у жойдан қочиб кетишни истади.
Ҳаётда ҳам, "бунақа қилманг, бу ҳаром-ку, нимани гапирганингизни ўйлаб кўрдингизми..." деб, насиҳат қилиб ўтирманг. Чунки, бу билан сиз унга насиҳат бермаяпсиз, балки у билан ёлғизликда кўпроқ вақт сарфлаяпсиз холос.  Танг олинг, шундай эмасми?
Қочинг. Бундай гап-сўзлардан қочинг, чўзиб ўтирманг, чуқурлашманг, жавоб қайтарманг. СМСларга жавоб қайтарманг, “Рамазондамиз ахир” деб ҳам ўтирманг. “Ай, ай, ай! Бугун жума!” ҳам деманг. Ҳеч нарса деманг, тавба қилинг, истиғфор айтинг. 
Хатто, “менга бу ҳақда бошқа ёзманг” ҳам дейиш керак эмас.  Ҳеч нарса деманг. Агар у "нега менинг хабарларимга жавоб бермаяпсиз," деса "рўзаман," ҳам деманг, шунчаки жавобсиз қолдиринг.
Агар Қуръони каримдан ростдан ҳам ибрат оламан десангиз, мана сизга ҳаётий ибрат.  Бу бир ҳикоя эмас. Бу сизнинг ҳикоянгиз. Агар сизнинг ҳаётингизда ҳам шундай фитна содир бўлаётган бўлса, мана Қуръони каримдан унга даъво бўладиган оятни ўрганиб олдингиз.
Аллоҳ таоло Қиёмат кунида “сен ўқиган оятлар аввалгиларнинг ҳикояларидан ўзга нарса эмас эди, деб ўйлаганмидинг”, дейишидан қўрқмайсизми? “Бу сенга ҳаётий ибрат эди, сенга насиҳат, сенинг дардингга даво эди”, деса-чи?!
Ушюу ҳикояни ўқиб туриб, сиз ва унинг ўртасидаги алоқага ҳеч алоқаси йўқ деб ўйламанг. Ёки ота-онангиз, ҳатто дўстларингизга ҳам билдирмай номаҳрам билан қилаётган ўта маҳфий алоқангизга ҳам таалуқли эмас деб ўйламанг Бу сизга алоқадор, айнан сизга. Бу ҳикоя бекордан-бекорга Қуръони каримда зикр қилингани йўқ. 
Бу ҳикоя ва ундан олинадиган ибрат барча замон ва маконларга хосдир. Агар бу нарса сизнинг ҳам ҳаётингизда содир бўлаётган бўлса, Юсуф алайҳиссалом қиссасини ўқиб ўз ҳаётингиз ҳақида тўғри хулоса чиқаринг.
Сиз намоз ўқийсиз, рўза тутасиз, Қуръон тиловат қиласиз, ва номаҳрам билан алоқадасиз. Бундай бўлиши мумкин эмас.  Бундай алоқани кичкина гуноҳ деб ўйламаслигигиниз керак. Сиз қилаётган нарса ҳақир бир иш эмас. Сиз ўз иймонингиз билан ўйнашаяпсиз.
Тўғри қарор қабул қилинг, ҳар қандай ҳаром алоқаларни узинг, агар бундай ҳаром алоқаларни уза олмасангиз, унда уни ҳалол ҳолатга келтиринг.
Сизнинг ўзаро муносабатингизни шариат қоидаларига кўра ҳалол қилиш мумкин. Бу никоҳдир!

Саййид

Ўладиган дунёда…

Дунё ҳақидаги мушоҳадаларга берилишдан олдин, бир-иккита ҳаётий лавҳаларга назар солсак.

Шарқираб оқаётган сой ёқасидаги супада бир тўда йигитлар улфатчилик қилиб ўтиришибди. Улар ҳозир бу дунёнинг барча ташвишларини унутишган. Даврадан ҳазил-мутойиба, ундан кейин «гур» этиб янграйдиган қаҳ-қаҳа аримайди. Гап орасида дастурхонга тўкиб ташланган турли ноз-неъматлардан «қани олинг, қани олинг» қилишиб танаввул этишмоқда. Мана энди кафтларнинг устига қўндирилган ва бир-бирига жаранглаб урилиб турган пиёлалар ҳам ўртада айлана бошлади. Яна бир карра такрорлаш ўрни келиб қолди: улар ҳозир бу дунёнинг барча ташвишларини унутишган… Дарвоқе, улфатчиликдан мақсад ҳам ўзи шу – кундалик турмуш, уй-рўзғор, иш, тирикчилик ташвишларидан нарироқ қочиш, уларни унутишдан иборат.
Кўринишдан буларнинг ичида энг ёшроғи, мўйлаблари энди сабза ура бошлаган йигитчага ҳам навбати билан пиёла узатилди. У қўлини кўксига қўйганча, уни олмоқликни рад этди.
Жўрабошининг аччиғи келди.
- Акахонларинг узатгандан кейин олгин-да! Катталарнинг қўлини қайтариш одобдан эмас…
Йигитча ёлборганнамо, уларга илтижо қилди:
- Умрим бўйи ичмаганман. Бундан кейин ҳам Аллоҳ ҳаром қилган нарсани ичмайман…
- Ҳей, сен қанча умр кўрибсанки, бизларга ақл ўргатасан? Ушла буни, ўладиган дунёда айшингни суриб қолсанг-чи!..
Қизиқ гап-а: «ўладиган дунёда айшингни суриб қол…»
Айтадиган инсон йўқки, «дунё ташвишларидан ҳоли яшашни истасанг, Аллоҳни зикр қил, ўладиган дунёда чинакамига айшингни суришни истасанг, ихлос билан Яратганга ибодат-ла машғул бўл!»
Янглишдим, айтадиганлар, алҳамдилуллаҳ бор, кундан-кунга кўпайиб ҳам боряпти. Аммо бу насиҳатни қулоқлари билан эшитиб қалбига жо қилишга қодир бўлганлар камроқ.

* * *

Ўлиб кетган онасининг ҳурмат-эътиборини жойига қўйиш учун, фарзандлари эҳсон беряпти. Келаётган меҳмонларнинг сон-саноғига етиш қийин. Кўринишдан ҳаммалари бообрў, ўзига тўқ кишилар. Улардан биронтаси хақида мана шу одам мискин, бечора экани сабабидан эҳсонга таклиф этилибди-да, демайсиз. Дастурхоннинг безатилишига ҳам гап йўқ. Тортилаётган таомларни айтмайсизми?! Сомса, ундан кейин ҳасип, ундан сўнг норин, кетидан ярим косадан мастава, ва ниҳоят ош. Ўз уйида қозони канда бўлмай кунига уч марта қайнаб турган, музхоналари ҳамиша лиқ турадиган кишилар олдига келаётган ликопчаю косаларни паққос бўшатиб жўнатмоқдалар…
Гўё уларнинг фикру хаёлида битта гап: «Ўладиган дунёда еб-ичиб ол!»…
Афлотун: «Мен ейиш учун яшамайман, яшамоқ учун ейман», деганда бу ўладиган дунёнинг торгина чегарасидан чиқиб кета олмади.
Аммо ислом дини арконларини маҳкам тутган азизлар эса, емоқнинг энг яхши миқдорини ибодатга лойиқ куч-қувват тўплашга лойиғи деб билдилар.

* * *

Ота мерос катта ҳовлидаги эски иморатлар бузилиб, ўрнига пишиқ ғиштдан янгилари қурилмоқда. Янги уйнинг бир томонида ака ўз оиласи билан, бошқа томонида ука бола-чақаси билан яшайдиган, замонавий, икки қаватли муҳташам бино қад ростлаш олдида. Биринчи қават битказилиб, иккинчиси қурила бошлаганда ука акасига кутилмаган таклиф киритиб қолди.
- Биринчи қаватда қурилган хоналарнинг ўзи ҳаммамизга етиб ортиб ҳам қолади. Иккинчи қаватни қурмай қўя қолсак-чи, ака?
- Қани, давомини эшитайлик-чи…
- Ён қўшнимиз Сожида холанинг ҳеч кими йўқ, яшаб турган уйлари биз солган иморат олдида харобага ўхшаб қолди… Шу иккинчи қаватга кетадиган ғишту тахталардан, барча қурилиш ашёлардан уларнинг ҳам уйларини қайта тиклаб берсакмикан…
- Нималар деяпсан, ука! Бу дунёга бир марта келамиз, ўз ҳузур-ҳаловатингни ўйласанг-чи, нима қиласан бошқаларнинг ғамини еб?!
... Дарҳақиқат, дунёга бир марта келамиз. Қиёматда – намоздан, рўзадан, хайру эҳсондан сўраладиган кунда «қани энди ўладиган дунёга яна бир карра қайтарилсам эди», ёки «қанийди тупроққа қоришиб йўқ бўлиб кетсам эди» каби надоматларимиз асло асқотмайди.

Ўладиган дунё... Дунёда фақат бир марта яшаймиз...

Бу ибораларда маълум жиҳатдан ҳақиқат яшириниб ётибди.

Ҳақиқат шуки, биз чиндан ҳам ўладиган дунёда яшаяпмиз. Одамзод яралганидан бери ҳали биронта инсон дунёга устун бўлгани йўқ. Аввал келганлар ўтиб кетишди, кейингилар ҳам бирма-бир навбати билан бу дунёни тарк этишади.

Биз худди жамоат транспортида кетаётган йўловчиларга ўхшаймиз. Вақти-соати етиб, бекатимизда тушиб қоламиз. Аммо фарқли томони – уловда кетаётганлар қачон, қаерда тушиб қолишини ва у ерга нима мақсадда кетаётганини билади. Йўлга чиқадиган вақтини, ишларини шунга яраша режалаштиради.

Аммо Ер деб аталмиш она сайёра йўловчиларининг йулга чиққанида ҳам, тушиб қоладиган вақтида ҳам ихтиёрлари ўзларида бўлмайди. Ҳеч бир инсон қачон, қаерда нима сабаб билан тушиб қолишини, борадиган манзили қайси маконда эканини билмайди.

Ҳа, ўладиган дунёда яшаяпмиз. Бу иборага яширинган яна бир ҳақиқат шуки, унда ўлмайдиган дунё ҳам мавжудлигига ишора бор. Бинобарин, ўладиган бу дунё ўлмайдиган дунё сари элтувчи бир кўприк, йўлак бўлиб хизмат қилади. Ҳамма гап ана шу кўприк, йўлакдан ўлмайдиган дунёга қандай, қай тарзда ўтиб олишимизга боғлиқ. Демак ўлгандан сўнг қайта тириламиз ва асл ва абадий манзилимизга борамиз. Мумтоз шоирлар тили билан айтганда, фоний дунёдан боқий дунёга, елкамизда нималарни ортмоқлаб борар эканмиз-а?!
Инсоният тарихида ҳали биронта инсон яхши кўриб тўплаган молу дунёсини, эртага ерман деб асраб олиб қўйган ризқу насибасини ўлганидан кейин ўзи билан ортмоқлаб олиб кетган эмас. Бойликни ҳирс билан тўплаётганлардан: «шунча нарсани нима қиласан, барибир ўзинг билан олиб кетмайсан-ку», деб сўрасангиз, «бола-чақамга, улардан ҳам ортса, кейинги зурриётларимга қолади», деган жавобни оласиз. Билмаймизки, фарзанду зурриётларимизни ато этган Аллоҳнинг ўзи уларнинг ризқу рўзини ҳам битиб қўйган.
Мана энди, юқоридаги ибораларнинг иккинчи қисмини таҳлил қилсак бўлаверади. Боқий дунёда кутиб олувчи зот биздан фоний дунёда яхши еб, яхши ичганимизни, қандай қимматбаҳо либосларга бурканиб юрганимизни, ёки аксинча, иссиқ баҳонасида чиройли қилиб яратган қиёфаларни кўз-кўз қилганимизни, қават-қават кошонаю қасрларда яшаганимизни эмас, бир сўз билан айтганда, ўз нафсимиз розилиги учун нима яхшиликлар қилганимизни эмас, балки берилган неъматлар шукронаси учун, ЎЗИНИНГ РОЗИЛИГИНИ топиш учун қандай яхши амаллар қилганимизни сўрайди.

Беихтиёр келибмиз чун, йўқ ихтиёр кетар чоғи,
Бахт - дунё деб хўп елибмиз, ким бахтиёр кетар чоғи?..
Меҳмонмиз Ер юзи узра, кетмоқ изни Мезбондадир,
«Эгар-жабдуқ борми», - демас, тургил тайёр кетар чоғи.
Ясан-тусан қилиб кездик, неъматлардан топдик ҳузур,
Вафо қилурмикан энди, манзил-диёр кетар чоғи?!
Бу дунёнинг сайри гўзал ибодатнинг кемасида,
Чунки руҳинг шул кемага соҳиб-сайёр кетар чоғи.
Ҳар бир ишинг битилмоқда амалларинг китобига,
Ул чоғ бойлик тош босмайди, иймон - меъёр кетар чоғи.
Шайтон лаъин қонга кириб, умр бўйи қилди ҳужум,
Имонингни олмоққа шай ўшал айёр, кетар чоғи.
Тўхтамурод, тоат тила, барча мўъмин-мусулмонга,
Токи имон калимаси бўлғуси ёр кетар чоғи.

Тўхтамурод Баҳромов

Қиз туғилишига аёллар сабабчими?

Яқинда тошкентлик бир қариндошимиз қўшнисининг дод-фарёд қилиб йиғлаётганини айтиб қолди. Айтишича, унинг бешта қизи бор экан. Олтинчисига ҳомиладор бўлгач, эри уни қўярда-қўймай «УЗД»га олиб борибди. Шифокорлар текшириб кўриб, туғилажак бола қизлигини аниқлабди.

Подробнее...

Илоҳий ахлоқ

Коммунистик жамият умрини яшаб бўлгач, назаримизда нопоклик барҳам топгандай бўлди. Аммо бу масалада хулоса чиқаришга шошилманг, азизлар. Жамият йўқ бўлгани билан унинг раҳнамоси — шайтон тирик.

Подробнее...

Бола тушишига сабаб бўладиган ишлар

Бунга сабаб бўлган феъллар хоҳ аёлнинг ота-онасидан, хоҳ бошқалардан содир бўлсин фарқи йўқ, бола тушишига сабабчи бўлса, дийят лозим бўлади. Лекин, бола она раҳмидан ташқари чиқиб, тушмагунча жиноят ҳисобланмайди. Чунки, болага қилинган иш туфайли ўлиб-ўлмагани билинмаган тақдирда ҳукм шундай тадбиқ этилади. Фақат қилинган иш туфайли боланинг она қорнида ўлгани қатъиян аниқ бўлса, у ҳолда жазо зарурдир.
Шу жиҳатдан тўрт имом ҳам жиноят санаб, жазони лозим қилган ҳаракат натижасида она раҳмидан ўлик тушган бола учун жиноятга яраша жазо белгиланади, деганлар.

Имомларнинг ўлик ёки тирик тушган бола ҳақидаги қарашлари

а) Имоми Аҳмад ибн Ҳанбалга кўра, тушган боланинг ҳаёти барқарор давом этиши керак. Фақат туғилган онда тириклик белгилари кўриниб, дарҳол ўлиши тирик бўлганига етарли сабаб эмас. Айни замонда тушган бола камида 6 ойлик бўлиши шарт. Чунки, бундан (6 ойдан) кам бўлган вақтда боланинг яшаши мумкин эмас. У ҳолда, тушган бола кам деганда 6 ойлик бўлиб, яшаш белгилари давом этса, тирик ҳукмида қабул қилинади ва ўлган тақдирда шунга кўра ҳукм этилади (берилади). Шофеъийлардан Музаний ҳам айни фикрда.
б) Имом Абу Ҳанифа билан имом Моликка кўра, боланинг тушишига сабаб бўлганни жавобгар қилиш учун, боланинг онаси тирик бўлиши керак. Ўлган онанинг раҳмидан бола туширилса, туширилишига сабаб бўлган кимса жавобгарликка тортилмайди. Чунки, онанинг ўлиши боланинг ҳам раҳм (бачадон)да ўлганига очиқ сабаб сифатида қабул қилинади. Аммо, онаси ўлиши билан баробар, бола тирик тушса, бунга сабаб бўлган киши жавобгар бўлади. Бола ўлган тақдирда, дийят ўтайди. Ўлмаган тақдирда онасининг ўлганлиги учун сабабига кўра жазо берилади.

Бола тушишига сабабчи бўлганга бериладиган жазо

Бу жазо қилинган феълнинг турига, ниятига ва оқибатига қараб белгиланади. Умуман, беш қисмдан иборат:

1. Ҳомиланинг она раҳмидан ўлик тушиши;
2. Ҳомиланинг она раҳмидан тирик тушиб, сўнг ўлиши;
3. Ҳомиланинг она раҳмидан тирик тушиб ўлиши ёки бошқа бир сабаб билан яшаши;
4. Ҳомиланинг она раҳмидан тушмаслиги ёки она ўлгач тушиши;
5. Онага етказилган озордан келиб чиққан натижа – оқибатлар...

1 – Ҳомиланинг она раҳмидан ўлик тушишига сабаб бўлган феълдир. Бу феълни қилганнинг жазоси, ҳомиланинг дийятидир. Бу дийят баҳоси 5 та туя бўлган, бир қул ёки жория озод этишдир.
Ҳақиқатдан Абу Ҳурайра (р.а.) эслатадилар: “Ҳузайл қабиласидан икки аёл жанжанлашди. Бири қўлига тош олиб, иккинчисига отиб ҳам уни, ҳам раҳмидаги ҳомиласининг ўлимига сабабчи бўлди. Даъво Расулуллоҳга етди. Жанобимиз (с.а.в.) она раҳмидаги ҳомиланинг ўлгани учун у бир қул ёки жория озод қилишини ва ўлдирган аёлнинг дийятини ўлдирганнинг ота тарафидан яқинлари ўташларини қарор қилдилар”.
Озод этиладиган қул топилмаган тақдирда (ҳозирги даврда қуллик, жориялик йўқ) унинг ўрнига 5 та туя тўланади. Бунда олимлар иттифоқдирлар. Туширилган ҳомиланинг ўғил ёки қиз бўлиши жазо ўзгаришини лозим қилади. Фақиҳларнинг аниқланишича, қиз дийяти – ўғил бола дийятининг ярмидир.
Ҳомиланинг дийяти – қасддан қилинган жиноят бўлса, оғирлаштирилади, хато туфайли (ўлган) бўлса, енгиллаштирилади. Қасддан жиноят қилинса, дийят жиноят қилганнинг ота тарафидан яқинларига юклатилмайди, хато туфайли қилинса, юклатилади.

Ҳомила туширилиши сабабли лозим дийят кимларга берилади?

Аввал шуни аниқлаб олайлик, ҳомила тушишига сабабчи бўлган яъни, шу жиноятни содир қилган кимса, хоҳ шу ҳомилага соҳиб онанинг ўзи бўлсин, дийятига ворис бўлолмайди.
Ҳанафий, шофеъий, ҳанбалий мазҳабларига кўра, олинган дийят ҳомила ворисларига фароиз усулига кўра тақсим этилади.
Имом Молик ҳазратларига кўра, олинган дийят фақат боланинг онасига берилади. Имом Лайс ҳам шу қараш тарафидадир.
Ҳар қандай бир феъли сабабли аёл эгиз ёки учиз (учта) бола туширса, ҳар бири учун алоҳида дийят лозимдир.
2 – Ҳомила она қорнидан тирик тушиб, сўнг ўша феъл сабаби билан ўлишидир. Юқорида айтилгандек, баъзиларнинг фикрича, қасос шарт. Айримларнинг фикрича эса, комил дийят зарур. Комил дийятдан мақсад 5 та ўртача туя. Туя топилмаса, қиймати, пули берилади. Комил бўлмаган дийят ўртачага яқин 5 та туядир.
Бола тушгач она ўлса, қилинган жиноий феъл сабабли боласини туширгач, она ўлса, бола учун алоҳида бир дийят, аёл учун ҳам хато билан ўлдирилган бўлсада, алоҳида бир дийят керакдир. Қасддан ўлдирган ва маълум бир асбоб қўллаган бўлса, қасос лозимдир.
3 – Ҳомила тирик тушса ва яшаса. Бу ҳолда жиноятчига фақат таъзир жазоси лозим. Буни эса давлатнинг тегишли ташкилоти тайин этади. Бола бир муддат яшагач, бошқа бир сабаб билан ўлса ҳам, унинг тушишига сабабчи бўлган кимсага бошқача бир жазо берилмайди.
4 – Ҳомиланинг она раҳмидан тушиши ёки онаси ўлгач тушиши. Жиноятчи қилган бир феъл сабабли аёл боласини тирик пайтида туширмасада ўлгач тушса, бола тушиши унинг феъли (айби) билан бўлмаганлиги тасдиқланса, жиноятчига фақат таъзир берилади яъни, таъзир жазосига тортилади. Аммо мутахассислар ёки биладиган кишилар тарафидан боланинг тушишига унинг феъли сабаб бўлгани аниқланса, дийят лозим бўлади.
5 – Онага етказилган азиятларнинг оқибатлари. Жиноятчининг феъли онага азият берган ёки оғир хасталикларга сабаб бўлса шунга қараб жазо белгиланади.

Ҳомилани тушириш учун аёлга берилган дори

Бир одам ҳомиладор аёлга ҳомиласини тушириш учун бир дори берса, аёл бу дорини қабул қилиб, боласини ўлик туширгач, ўзи ҳам ўлса, бунда қасдга ўхшаш жиноят содир этилган, яъни ҳомилани тушириш ҳодисаси содир бўлган. Бунда ҳомила учун бир дийят лозим, аёлни эса қасдга ўхшаш мазмунда ўлдиргани сабабли ҳам оғир бир дийят шартдирки, бу 120 туя бўлур.
Ҳомила тушишига сабаб бўлган кимсага дийятдан бошқа каффорат ҳам лозим. Бу имом Шофеъий билан имом Ҳанбалнинг қараши ва ижтиҳодларидир. Имом Моликка кўра, бу ўринда каффорат мандубдир, вожиб эмас.
Имом Абу Ҳанифага кўра, ҳомила ўлик тушса, фақат дийят керак. Тирик тушса, каффорат ҳам керакдир. Каффорат маълум бўлганидек бир қул озод қилмоқ, йўқса 60 фақирни тўйдирмоқ ёки кийдирмоқ ёки 60 кун пайдар-пай рўза тутмоқдир. Шу билан бирга ҳомилани туширган жиноятчига каффорат ҳам шарт ёки шарт эмасми – бу хусусда фақиҳларнинг фарқли қараш ва аниқланишлари бор.
Аммо дийят хусусида айтганларимиздан ташқари фарқли қараш ва ижтиҳод йўқдир. Табиийки, тўрт мазҳабнинг қараш ва ижтиҳодини назарда тутмоқдамиз.

Анъанавий ўзбек хонадони – энг яхши бейбипруфинг

Анъанавий Ўзбек хонадонида уй ичидаги деворлар текис қилиб қурилган   

(Ўзбегимнинг буюк кашфиётлари)

Ўзбегимнинг Буюк Кашфиётлари мақолалар тўпламини давом эттирар эканмиз, муҳтарам ўқувчиларни бир муҳим нуқтага қаратмоқчиман: Гапнинг индаллосини айтганда, барча инсонлар битта ота-онадан тарқалган ака-ука ва опа-сингиллардир. Даврлар ўтиши билан барчамиз дунё бўйлаб тарқалиб кетганмиз ва натижада ўз тилимиз, урф-одатларимиз ва турмуш тарзимизга асос солганмиз. Шундай экан, бу улкан 6,5 миллиардлик оиланинг севимли фарзандларидан бўлган Ўзбекжон ўз ҳовлисида турмуш тарзини ва урф-одатларини АЛЛОҲ берган ақлни ишлатиб, ўзи энг тўғри деб билган йўсинда қурди ва бу жараён ҳамон давом этмоқда. Айни пайтда ҳозирги замонда яшаётган ватандошларимиз ушбу кўп йиллик изланишларнинг қатор афзалликларидан баҳраманд бўлмоқдалар…

Ушбу мақолада мен анъанавий Ўзбек хонадони ва унинг болалар учун қанчалик даражада хавфсиз қилиб қурилганлиги ҳақида сўз юритмоқчиман. Бу борада Ўзбек хонадонига тенг келадиган дизайн, яъни усул йўқлигига, келинг, биргаликда амин бўламиз.
Ғарбда ҳамма нарсага ном берилади – бунинг асосий сабабларидан бири ҳамма нарсадан пул ундиришдир. Бунинг ҳеч ёмон жойи йўқ, лекин мен асосий сабаблардан бирини келтирдим, холос. Марҳамат, танишинг: БЕЙБИПРУФИНГ (Babyproofing). Бу сўз "babyproof", яъни «болалар учун хавфсизлаштирилган» деган сўзлар бирикмасидан олинган. Ғарбда уйларнинг ичи болалар учун ниҳоятда хавфли бўлгани туфайли кўплаб ширкатлар бу муаммони қисман ҳал қилишга мўлжалланган буюмларни сотиб мўмай даромад қилмоқдалар. Мисол учун, курси, шифоньер, сервант ва бошқа мебелларнинг қирраларига болажонларнинг ўзларини уриб олишлари йилига минглаб болаларнинг тез тиббий ёрдам шаҳобчаларига олиб борилишига сабаб бўлади. Бунинг олдини олиш мақсадида ғарб мамлакатларида қирралик уй жиҳозларининг четига ёпиштириладиган махсус резина буюмлар сотилади. Болалар зинадан тушиб кетмаслиги учун махсус панжаралар ўрнатилади. Бу каби қўшимча мосламаларнинг санаб саноғига етиш қийин. Ривожланган ғарб ҳар йили шу мақсадда янги нарсаларни ихтиро қилиб фахрланар экан, ўйланиб қоламан, наҳот ота-боболаримиз бу нарсаларни билишмаган, ўз фарзандларининг хавфсизлиги ҳақида қайғуришмаган. Келинг, ғарбдаги уй дизайнерлари ва муҳандислари қандай қилиб уй ичини янада хавфсиз қилиш ҳақида изланишларини давом эттиришаверсину, биз Ўзбегимнинг қуриб қўйган санъат асари – болалар учун хавфсиз уйлар ҳақида мулоҳаза юритайлик!

ПОЛ (avoid stairs)

Кўп қаватли биноларда узун зинадан йиқилиб қанчадан-қанча бола мажруҳ бўлади. Анъанавий Ўзбек уйлари эса бир қаватли қилиб қурилган ва бу оиланинг бой ёки камбағал эканлигига бориб тақаладиган сабаб эмас. Уйларнинг бир қават қилиб қурилганига сабаб баланд йўлаклар, узун зиналарга ҳожат қолдирилмаган. Болалар учун узун зиналар ва йўлаклар (ҳозирги балконлар) хавфли экани ҳаммамизга яхши маълум. Ғарб кўплаб болаларни мажруҳ қилганидан кейингина буни англаб, бугунги кунда уй дизайнида «зиналарни ишлатмаслик» услубини (AVOID STAIRS) қўллаётган бўлса, кўриб турибсизки, ота-боболаримиз фикр-мулоҳаза билан бунинг олдини олишган. Бу нарсалардан сақланишган. Уй ичида оёқ кийим билан юрилмаслиги ҳам ўзбек хонадонининг ажойиб афзаллиги саналади. Бунинг натижасида ташқаридан ифлосликлар уй ичига кирмайди, болалар касалга чалинишдан ҳимояланишади. Агар уй ичи ифлос бўлса, бир ёшгача бўлган болалар уйда эмаклаб юрганларида тез касалланишлари мумкин. Уй ичига полос, гилам ва кўрпачалар тўшаб қўйилишининг сабаби эса йиқилиб тушганида болаларнинг шикастланиш эҳтимолини камайтиради.

ДЕВОРЛАР (as smooth as possible)

Ҳозирда ЕВРОРЕМОНТ қилинаётган хонадонларнинг ичкарисига ҳатто темирдан махсус бурчаклар қўйилмоқда – бу гарчи чиройли кўринса-да, уйни болажонлар учун жуда хавфли ҳолатга келтиради. Анъанавий Ўзбек хонадонида уй ичидаги деворлар текис қилиб қурилган. Бурчаклар чиқарилмаган. Инглизлар бугун уй қураётганида «имкон қадар текис» (AS SMOOTH AS POSSIBLE) қоидасини амалда қўллаётгани ҳам бизнинг дизайнимиз нақадар фойдали эканига яққол исбот бўлиши мумкин. Цемент халқимизга яқинда кириб келди, унгача эса уйларнинг ичи лой билан сувалган. Лой билан сувалганда бурчак чиқариб бўлмайди. Шунинг учун меҳроб ва токчаларнинг бурчаклари ҳам тўмтоқ қилинган. Уй ичида ўтириладиган, асосий ҳаракат бўладиган жойда деворга ёстиқлар тираб қўйилади – албатта бу ёстиқларга катталар суянади, лекин болажонлар шўхлик қилиб деворга урилиб кетсалар ҳам, кўпинча юмшоқ ёстиқ уларни тўсиб қолади.

МЕҲРОБ (niches for furniture)

Ўзбек – серфарзанд халқ. Бу эса уйдаги нарсаларнинг кўпайишига сабаб бўлади. Уларни қаерда сақлаш керак? Сандиқ ва жавонларда, деб жавоб беришган ота-боболаримиз. Лекин уларнинг ўткир қирралари севимли фарзандларини жароҳатламаслиги учун, деворнинг ичи бамисоли бир ковак қилиниб, сандиқ-жавонлар ўша ерга жойланган. Бу ковак кейинчалик МЕҲРОБ деб атала бошланди. У ҳам етмагандай, меҳроб кўпинча қалин парда билан ёпиб қўйилдики, ҳам чиройли, ҳам янада хавфсизроқ кўриниш ҳосил бўлди. Жавон-сандиқлар устига эса кўрпа, тўшак ва ёстиқларни йиғиб қўйди. Ана сизга яна битта БЕЙБИПРУФИНГ. Ғарб ҳам ҳозир шу йўлни танлаётгани, уйда бурчаклар чиқармасдан, балки токчаларни меҳроб каби ичкарига киритаётгани ва шифоньер, шкаф каби мебелларни деворларнинг ичига жойлаштираётгани уй дизайнига бағишланган янги қўлланмаларда кўплаб топилади. Бугун ғарб тилида «мебелни яшириш» (NICHES FOR FURNITURE) деган янги дизайн услуби пайдо бўлган. Ўзбекча қилиб айтсак, бу меҳробнинг ўзгинаси. Ўзимизнинг минг йиллик меҳробимиз!

ТОКЧА ва ДЕРАЗАЛАР (emergency exit)

Ўзбек хонадонида деразанинг ўрни жуда юқори. Деразалар аксарият ҳолларда кенг ва паст қилиб қурилади, бу эса мабодо уйга ўт кетадиган бўлса ва эшик бирор сабабга кўра очилмай қолса, деразадан бемалол ташқарига чиқиб кетишга йўл вазифасини бажаради. Ғарб уйларининг дизайнида сўнгги йилларда «фавқулодда вазиятлар учун чиқиш жойлари» (EMERGENCY EXIT) масаласига катта эътибор берила бошланди. Буни англаш учун улар қанча одамни қурбон беришди, қанчадан қанча болалар уйнинг ичида деразага ета олмай қолиб кетишди. Ҳозир деразаларнинг пастроқ қилиб қурилиши, одам чиқа оладиган даражада кенг бўлиши, хафа бўлишмасину, яна бизнинг эски услубимизни эслатади.
Бундан ташқари девор ичига кичик болалар ета олмайдиган токчалар ҳам қурилади. У ерга идишлар, майда нарсалар жойлаштирилади. Ҳозирда эса кўп ўзбек хонадонларида девор ичидаги токчага ТЕЛЕВИЗОРни ўрнатиб қўйиш урфга айланган. Ҳар ҳолда, телевизорни ерга ёки столга қўйгандан кўра ўзбекча усул анча хавфсиз, чунки телевизор кичик болалар етолмайдиган жойда туради ва агар телевизор ёниб кетадиган бўлса, токча ёнмайди – чунки у сувалган девор ичидан иборат! Замонавий ғарб уйларида телевизорнинг девор ичига жойлаштирилиши, ёки унга атаб махсус токча ясалаётгани ҳозир «БЕЙБИПРУФИНГ»нинг замонавий ихтироси деб аталса-да, ўзбек хонадонларида кўп вақт¬дан бери қўлланилиб келмоқда.

МЕБЕЛЬ (less is best)

Ўзбек хонадонида мебел ғарбдагига нисбатан жуда кам ишлатилади. Масалан, ота-оналар ва болалар кўрпа ёзиб ерда ухлашади ва эрталаб кўрпа меҳробга йиғиб қўйилади. Биринчидан, уйнинг саҳнидан мумкин қадар унумли фойдаланилади, яъни улкан баланд диван хонанинг ярмини эгаллаб турмайди. Иккинчидан эса, мебель бор жойда бурчак бўлади ва шўх болалар яна унга ўзларини уриб олишлари мумкин. Диваннинг тагига кириб қисилиб қолганлар қанча… Бундан ташқари, баланд ётоқда ухлаётган бола уйқусида билмасдан ерга йиқилиб тушиши мумкин. Тўртинчидан, хонанинг ичида баланд ётоқнинг савлат тўкиб туриши ёшларнинг ва кирган бошқа одамларнинг шаҳватини ҳам қўзғамасдан қолмайди. Мебелнинг қанчалик қиммат эканини айтмасак ҳам бўлаверади. Зарур бўлган сандиқ ва жавонлар меҳробда жой олди. Уйда стол, курсилар керак эмас: ерга тўшакларни айлантириб солиб, ўртасига дастурхон солинади. Агар баъзи хонадонлар хонтахта ишлатишса ҳам, унинг устига чиқиб сакраган болаларнинг ўзини жароҳатлаш эҳтимоли анча кам. Шунга ҳам қониқмаган Ўзбек халқи кўпинча овқатланиб бўлгач хонтахтани уйнинг бир бурчагига оёқларини девор тарафга қилиб тиккалаб қўяди ёки умуман хона ташқарисига олиб чиқиб қўяди. Ғарб уйлари дизайнида уй сатҳидан унумли фойдаланиш учун йиғиладиган, деворнинг ичига кириб кетадиган мебеллар ўрнатилаётгани, овқатланадиган жойда деворга йиғиладиган хонтахталар ихтиро қилингани (LESS IS BEST), психолог шифокорларнинг «фарзандлар ота-онанинг қаерда ётишини умуман кўрмаслиги керак» деб қимматбаҳо маслаҳат беришни бошлаганлари уларда «ривожланиш» ҳисобланса-да, бизда содда қилиб «эскиликка қайтиш» дейилиши мумкин.

СЎНГСЎЗ

Ўзим фарзандлик бўлганимдан кейин юқоридаги нарсаларга анча эътибор берадиган бўлдим. Ғарб мамлакатида яшаётганим учун ўзбекча уйнинг, ўзбек ховлисининг ўрни сезила бошланди. «Олдингдан оққан сувнинг қадри йўқ» дейишганидек, менга аввал қолоқ ва жуда содда туюлган уй фарзандларимнинг хавфсизлиги учун энг афзал эканини англаб етдим. Келажакда ўзим уй қурганимда, ғарбдами, Ўзбекистондами, албатта ота-боболаримиз тузиб берган усулларни қўллаб, фарзандларим учун хавфсиз ва шинам уй қураман. Буни «замонавий БЕЙБИПРУФИНГ» дейишадими, «эскиликка қайтиш»ми, фарқи йўқ. Муҳими, фарзандларим бешикаст улғайишса бўлгани!

МАЪМУРЖОН РАҲИМОВ

Болани суннатга мувофиқ тарбия қилиш

Болани суннатга мувофиқ тарбия қилиш:
1.    Болангизнинг сочини тараётганингизда, бу ишни Пайғамбар алайҳиссалом “Кимнинг сочи бўлса, уни икром қилсин!” деганлари учун қилаётганингизни билдиринг!
2.    Ўғлингизга атир сепаётганингизда, бу ишни Набий алайҳиссаломнинг “Менга дуёларингиздан хушбўйлик ва аёллар маҳбуб қилинди. Кўзимнинг қувончи эса намозда қилиб қўйилди” деган гапларига эргашиб қилаётганингизни билдириб қўйинг!
3.    Ўғлингиз мактабга кетаётганда, унга Пайғамбар алайҳиссаломнинг “Ким илм излаб йўлга тушса, Аллоҳ унга жаннатга олиб борадиган йўлни осон қилиб қўяди” деганларини эслатиб қўйинг!
4.    Ўғлингизга табассум қилаётганингизда, унга Пайғамбар алайҳиссаломнинг “Биродарингнинг юзига табассум ила боқишинг садақадир” деганларини билдириб қўйинг!
5.    Ўғлингизни мақтаётганингизда, унга Пайғамбар алайҳиссаломнинг “Ширин сўз ҳам садақадир” деганларини билдириб қўйинг!
6.    Ўғлингизни таомлантиришдан бўшаганингизда, унга бу ишни Пайғамбар алайҳиссаломнинг “Челагингдагини биродарингнинг челагига бўшатиб беришинг садақадир” деган сўзларига амал қилиб бажарганингизни билдириб қўйинг!
7.    Катта ёшдагилар иштирок этаётган мажлисда ўтирганда, ўғлингиздан уларни ҳурмат қилишни талаб қилинг. “Шу ишимиз билан биз Набий алайҳиссаломнинг “Кичикларимизга раҳм қилмаган, катталаримизни ҳурмат қилмаган биздан эмас” деган сўзларига эргашяпмиз” денг.
Шу тарзда болаларингизнинг хатти-ҳаракатларини Пайғамбар алайҳиссаломнинг суннат ва сийратларига боғлаб боринг. Уларга ҳадиси шарифларни ўргатинг!

Нозимжон Ҳошимжон тайёрлади

Нега китоб ўқимайсан, ҳой бола?!

Қадимги Миср эҳромлари деворларига «Бугунги ёшлар ўзгариб кетган» деган ташвишли гаплар ёзиб қолдирилган экан.

Подробнее...

Кўп манзур бўлган мақолалар

Ҳозир сайтимизда 1049 та меҳмон бор, сайт аъзолари эса йўқ